Ζούμε σε μία εποχή παράδοξη: υπερσυνεδεμένοι στα κοινωνικά δίκτυα, τις πλατφόρμες γνωριμιών , πλατφόρμες ανταλλαγής μηνυμάτων και βιντεοκλήσεων, με αποτέλεσμα συχνά να είμαστε διαθέσιμοι και παρόντες στον ψηφιακό κόσμο και ταυτόχρονα αποξενωμένοι και μόνοι στην πραγματική ζωή.
Πριν από δεκαπέντε χρόνια, στην Ελλάδα, η ιδέα να γνωρίσεις κάποιον μέσω διαδικτύου θεωρούνταν από πολλούς ασυνήθιστη, ίσως και επικίνδυνη. Οι άνθρωποι φλέρταραν περισσότερο στη δια ζώσης επικοινωνία, ήταν πιο άμεσοι στο λόγο και στη φυσική επαφή. Σήμερα, περίπου το 40% των ζευγαριών στις δυτικές κοινωνίες γνωρίζονται μέσω διαδικτύου. Στην Ελλάδα, αν και τα στατιστικά είναι πιο περιορισμένα, η χρήση εφαρμογών γνωριμιών έχει αυξηθεί κατακόρυφα την τελευταία δεκαετία, ιδιαίτερα μεταξύ των ατόμων 25-40 ετών .Οι διαδικτυακές γνωριμίες είναι σήμερα ένας βασικός τρόπος για να γνωριστούν οι άνθρωποι, να φλερτάρουν και σε κάποιες περιπτώσεις να δημιουργήσουν σταθερές σχέσεις. Αυτή η μετατόπιση δεν αντικατοπτρίζει απλώς μια τεχνολογική εξέλιξη, αλλά μια ριζική αλλαγή στον τρόπο που σκεφτόμαστε τις σχέσεις, την έλξη, τη σύνδεση και τη συντροφικότητα.
Ως επαγγελματίας ψυχικής υγείας, παρατηρώ καθημερινά πώς αυτή η αλλαγή επηρεάζει τους ανθρώπους – μερικές φορές θετικά, άλλες με τρόπους που τους προκαλούν άγχος και σύγχυση.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν οι online γνωριμίες είναι “καλές” ή “κακές”, αλλά πώς μπορούμε να τις χρησιμοποιήσουμε με τρόπο που να υποστηρίζει την ψυχική μας υγεία και να μας οδηγεί σε αυθεντικές και υγιείς σχέσεις.
Τι αλλάζει όταν η γνωριμία ξεκινά online
Έρευνες δείχνουν ότι οι σχέσεις που ξεκινούν online δεν διαφέρουν ποιοτικά από εκείνες που ξεκινούν offline. Αυτό που κάνει τη διαφορά δεν είναι το μέσο, αλλά τα κίνητρα, οι προσδοκίες και η συναισθηματική διαθεσιμότητα των εμπλεκόμενων.
Ψυχολογικά Οφέλη
Πρόσβαση σε στοχευμένο κοινό αναζητώντας συμβατότητα.
Ένα σημαντικό πλεονέκτημα είναι η δυνατότητα να γνωρίσεις ανθρώπους που μπορεί να μην συναντούσες ποτέ στην καθημερινότητά σου. Ειδικότερα άτομα συμβατά με τις αξίες, τις πεποιθήσεις, τον τρόπο ζωής και τα ενδιαφέροντα σου, αν λάβουμε υπόψη ότι οι εφαρμογές διαθέτουν φίλτρα για .να γίνει κάποιος όσο μπορεί πιο συγκεκριμένος στις προτιμήσεις του, απευθυνόμενος σε ένα ευρύ κοινό που μπορεί να μην του προσφέρεται στο άμεσο περιβάλλον ή στον ευρύτερο κοινωνικό του κύκλο.
Έλεγχος και Αυτονομία στη διαδικασία εύρεσης και επιλογής συντρόφου.
Ʃτην ψυχολογία, ο όρος “locus of control” αναφέρεται στην πεποίθηση ότι έχουμε έλεγχο πάνω στις καταστάσεις της ζωής μας. Οι εφαρμογές γνωριμιών ενισχύουν αυτή την πεποίθηση καθώς δίνουν στους χρήστες τη δυνατότητα να επιλέξουν πότε, πού και με ποιόν θα έρθουν σε επαφή. Έτσι καθορίζουν οι ίδιοι τα κριτήρια, το ρυθμό και τον τρόπο προσέγγισης έχοντας την αίσθηση ελέγχου και αυτονομίας. Αυτό πολλές φορές έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για τα άτομα που έχουν βιώσει προβληματικές σχέσεις στο παρελθόν ή έχουν ένα περιορισμένο κοινωνικό κύκλο με περιορισμένες ευκαιρίες γνωριμιών.
Καταφύγιο για τους εσωστρεφείς
Για τα εσωστρεφή άτομα, η ιδέα να πλησιάσουν έναν άγνωστο σε ένα μπαρ ή να φλερτάρουν σε ένα πάρτι μπορεί να προκαλεί σημαντικό άγχος. Οι online πλατφόρμες προσφέρουν ένα πιο άνετο περιβάλλον για αρχική επαφή. Η ασύγχρονη επικοινωνία μέσω μηνυμάτων επιτρέπει στα άτομα να σκεφτούν τις απαντήσεις τους, να αποκαλύψουν τον εαυτό τους σταδιακά και να οικοδομήσουν σύνδεση χωρίς την πίεση της άμεσης αλληλεπίδρασης. Έρευνες δείχνουν ότι τα εσωστρεφή άτομα συχνά αισθάνονται πιο αυθεντικά και άνετα να εκφράσουν τον εαυτό τους μέσω γραπτού λόγου παρά προφορικά, τουλάχιστον στα αρχικά στάδια γνωριμίας.
Η ψυχολογία της προσκόλλησης εδώ παίζει καθοριστικό ρόλο. Άτομα με αγχώδη προσκόλληση μπορεί να επενδύουν συναισθηματικά πολύ γρήγορα σε μια ψηφιακή επαφή, ενώ άτομα αποφευκτικού τύπου συχνά νιώθουν άνετα στη συναισθηματική απόσταση που προσφέρει η οθόνη.
Ψυχολογικές Παγίδες
Το παράδοξο της επιλογής – “paradox of choice”
Η πληθώρα επιλογών μπορεί να οδηγήσει σε αναβλητικότητα, αμφιβολία και μειωμένη ικανοποίηση. Όταν πάντα υπάρχει η αίσθηση ότι «κάτι καλύτερο ίσως είναι ένα κλικ μακριά», η συναισθηματική επένδυση γίνεται πιο δύσκολη.
Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι, όταν οι άνθρωποι έχουν υπερβολικά πολλές επιλογές, τείνουν να γίνονται πιο επικριτικοί, να επικεντρώνονται σε επιφανειακά χαρακτηριστικά και να νιώθουν λιγότερο ικανοποιημένοι με την τελική επιλογή. Ʃτο πλαίσιο των σχέσεων, αυτό σημαίνει ότι μπορεί να απορρίπτουμε δυνητικούς συντρόφους για ασήμαντους λόγους, πάντα με την πεποίθηση ότι κάποιος “καλύτερος” είναι διαθέσιμος.
Η εμπορευματοποίηση των σχέσεων
Ο τρόπος με τον οποίο οι περισσότερες εφαρμογές είναι σχεδιασμένες – με επιφανειακές πληροφορίες και έμφαση στην εξωτερική εμφάνιση – μπορεί να οδηγήσει σε αντιμετώπιση των ανθρώπων ως “προϊόντα” που αξιολογούνται και απορρίπτονται με ένα απλό κλικ στον υπολογιστή. Αυτή η “εμπορευματοποίηση” των σχέσεων έχει σοβαρές ψυχολογικές επιπτώσεις: μας κάνει να επικεντρωνόμαστε σε επιφανειακά χαρακτηριστικά – εμφάνιση, ύψος, επάγγελμα – παραβλέποντας βαθύτερες πτυχές συμβατότητας όπως οι αξίες, ο τρόπος επικοινωνίας και η συναισθηματική νοημοσύνη. Επίσης, μπορεί να δημιουργήσει μια νοοτροπία – αν κάτι δεν είναι τέλειο, το απορρίπτουμε και προχωράμε στο επόμενο. Η χρήση εφαρμογών γνωριμιών, είναι τόσο απρόσωπη σαν να συμμετέχεις σε μια ατέλειωτη διαδικασία “αγοράς” χωρίς να μπορείς να συνδεθείς με τον άλλο.
Απόρριψη και αυτοεκτίμηση
Η απόρριψη είναι αναπόφευκτο μέρος των γνωριμιών, αλλά στις online πλατφόρμες λαμβάνει μια διαφορετική διάσταση. Η συχνότητα και η ευκολία της απόρριψης – ένα αρνητικό σχόλιο, ένα μήνυμα που μένει αναπάντητο, ένα unmatch χωρίς εξήγηση -μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την αυτοεκτίμηση του ατόμου.
Ʃτις διαδικτυακές γνωριμίες, όπου η απόρριψη είναι συχνή και συχνά βασισμένη σε ελάχιστες πληροφορίες, μπορεί να δημιουργηθεί μια συσωρευτική επίδραση, που υπονομεύει την αυτοπεποίθηση, και αυτό-σε ακραίες περιπτώσεις – μπορεί να οδηγήσει το άτομο σε συμπτώματα κατάθλιψης ή άγχους.
Το φαινόμενο του ghosting
Το “ghosting” – η απότομη διακοπή κάθε επικοινωνίας χωρίς εξήγηση – έχει γίνει ένα κοινό φαινόμενο στις διαδικτυακές γνωριμίες. Η ανωνυμία και η έλλειψη άμεσης αντιμετώπισης που προσφέρει το διαδίκτυο διευκολύνει τους ανθρώπους να “εξαφανιστούν” χωρίς να αντιμετωπίσουν τις συναισθηματικές συνέπειες. Το άτομο που έχει υποστεί την ανεξήγητη εξαφάνιση συχνά μπορεί να το θεωρήσει δική του υπαιτιότητα και να αναρωτηθεί για τυχόν δικές του ανεπάρκειες. Επιπλέον, το ghosting μπορεί να δημιουργήσει μια κουλτούρα έλλειψης ευθύνης και ενσυναίσθησης. Όταν γίνεται αποδεκτή πρακτική να εξαφανίζεσαι αντί να επικοινωνείς ειλικρινά, υπονομεύονται θεμελιώδεις δεξιότητες που προϋποθέτουν οι υγιείς σχέσεις: ειλικρίνεια, σεβασμός και επικοινωνία.
Προσδοκία vs. πραγματικότητα
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των διαδικτυακών γνωριμιών είναι το χάσμα μεταξύ της online persona και της πραγματικής ταυτότητας Παρουσιάζοντας κάποιος μια εξιδανικευμένη εκδοχή εαυτού online – επιλέγοντας τις καλύτερες φωτογραφίες, τονίζοντας τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές της ζωής του – αποκρύπτει αδυναμίες . Συνεπώς, στην πρώτη προσωπική συνάντηση, υπάρχει πάντα το ρίσκο της απογοήτευσης.
Το ιδανικό είναι η ειλικρινής, θετική αλλά ρεαλιστική παρουσίαση. Η προσδοκία επηρεάζει και τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον άλλο. Αν έχει υπάρξει ανταλλαγή πολλαπλών μηνυμάτων έχουμε αρχίσει ήδη να χτίζουμε μία εικόνα για το ποιος είναι ο άλλος, που πολλές φορές δεν συνάδει με την πραγματικότητα. Γι’ αυτό πολλοί ειδικοί συνιστούν να μην αναβάλλουμε υπερβολικά την πρώτη προσωπική συνάντηση. Όταν η επικοινωνία παραμένει μόνο στο επίπεδο των μηνυμάτων για μεγάλο διάστημα, υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργηθεί μια «σχέση φαντασίας» που δεν αντέχει τη μετάβαση στην πραγματική επαφή.
Από το ταίριασμα (matching) στη συναισθηματική σύνδεση
Η συναισθηματική εγγύτητα δεν δημιουργείται από την ταχύτητα της επικοινωνίας, αλλά από την ποιότητά της. Ένα match δεν ισοδυναμεί με σύνδεση. Η συναισθηματική εγγύτητα χτίζεται μέσα από τη σταδιακή αποκάλυψη του εαυτού, την αμοιβαιότητα και την εμπειρία της συναισθηματικής ασφάλειας. Σύμφωνα με τη θεωρία της κοινωνικής διείσδυσης, οι σχέσεις εξελίσσονται όταν οι άνθρωποι μοιράζονται σταδιακά πιο προσωπικές σκέψεις, συναισθήματα και εμπειρίες. Στο ψηφιακό περιβάλλον αυτό μπορεί να συμβεί γρήγορα, αλλά όχι πάντα με ουσιαστικό τρόπο.
Αρνητικές και Θετικές ενδείξεις στις ψηφιακές γνωριμίες
Στις σχέσεις, online ή offline, η συνέπεια παραμένει ένα από τα πιο αξιόπιστα σημάδια συναισθηματικής ασφάλειας. Η ψυχολογία μας βοηθά να αναγνωρίσουμε ορισμένα μοτίβα που αξίζει να προσέχουμε.
Αρνητικές ενδείξεις:
- Ασυνέπεια λόγων και πράξεων
- Έντονη συναισθηματική φόρτιση από πολύ νωρίς
- Αποφυγή συνάντησης στην πραγματική ζωή χωρίς σαφή λόγο
- Ανάγκη συνεχούς επιβεβαίωσης
Θετικές ενδείξεις:
- Σταθερή και ξεκάθαρη επικοινωνία
- Σεβασμός στα όρια
- Ενδιαφέρον για ουσιαστική γνωριμία και όχι μόνο για εντυπώσεις
- Ευθυγράμμιση λόγων και συμπεριφοράς
Μπορούν οι ψηφιακές γνωριμίες να οδηγήσουν σε αληθινές σχέσεις;
Η απάντηση της ψυχολογίας είναι ναι — υπό προϋποθέσεις. Οι ψηφιακές γνωριμίες λειτουργούν ως γέφυρα, όχι ως υποκατάστατο της σχέσης. Η ποιότητα της σύνδεσης εξαρτάται από:
- την αυτογνωσία,
- τη συναισθηματική διαθεσιμότητα,
- και την ικανότητα για αυθεντική επικοινωνία
Σκέψεις και συμπεράσματα
- Για τον σύγχρονο άνθρωπο, οι ψηφιακές γνωριμίες αποτελούν ένα πραγματικό και λειτουργικό πλαίσιο επαφής, το οποίο συχνά φέρνει στην επιφάνεια βαθύτερα ζητήματα αυτοεκτίμησης, προσκόλλησης και συναισθηματικής διαθεσιμότητας.
- Από κλινική σκοπιά, οι δυσκολίες που αναδύονται στις online γνωριμίες σπάνια σχετίζονται αποκλειστικά με τις ίδιες τις εφαρμογές. Αντίθετα, λειτουργούν συχνά ως καθρέφτης μοτίβων σχέσεων που προϋπάρχουν: φόβος απόρριψης, δυσκολία ορίων, ανάγκη για επιβεβαίωση ή αποφυγή εγγύτητας.
- Η μετάβαση από το ψηφιακό στο δια ζώσης πλαίσιο είναι ένα κρίσιμο σημείο, όπου συχνά ενεργοποιούνται άγχη και προσδοκίες. Εκεί, η ενσυνειδητότητα, η σαφής επικοινωνία και η ικανότητα επαφής με τις προσωπικές ανάγκες αποτελούν βασικούς προστατευτικούς παράγοντες.
- Οι ψηφιακές γνωριμίες μπορούν να οδηγήσουν σε αληθινές, σταθερές και συναισθηματικά ικανοποιητικές σχέσεις, όταν χρησιμοποιούνται με επίγνωση και όχι ως μέσο αποφυγής.
- Η ψυχοθεραπευτική διεργασία μπορεί να βοηθήσει τα άτομα να κατανοήσουν τι αναζητούν, πώς σχετίζονται και ποια μοτίβα επαναλαμβάνουν, τόσο online όσο και offline.
Σε έναν κόσμο που αλλάζει, η ανάγκη για ουσιαστική σύνδεση παραμένει σταθερή. Το ζητούμενο δεν είναι το πού ξεκινά μια γνωριμία, αλλά το πώς εξελίσσεται και με ποια ψυχική παρουσία. Οι εφαρμογές γνωριμιών και οι ψηφιακές πλατφόρμες έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι συναντιούνται και συνδέονται. Πίσω όμως από τα matches, τα μηνύματα και τα προφίλ, παραμένουν οι ίδιες ανθρώπινες ανάγκες: επαφή, ασφάλεια, αποδοχή και εγγύτητα.
Ντόρα Μίνου
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια (ενηλίκων ζεύγους και οικογένειας)
ΜSc Κλινικής Ψυχολογίας
